آموزش گام به گام روانخوانی قرآن کریم (1)

علم قرائات، علم تجوید و رابطه آنها

الفباى قرآن

در کـلاس اول ابـتدایى نخست با شکل و اسم و صداى تک تک حروف فارسى آشنا شدیم ، بعد از آن توانستیم کلمات فارسى را بخوانیم .

بـراى یـادگـیـرى زبـان هـاى دیـگر نیز، چنین مراحلى باید طى شود. بنابراین اگر بخواهیم خـوانـدن قـرآن را که به زبان عربى است ، یاد بگیریم نخست باید با الفباى زبان عربى آشـنـا شـویـم ؛ الفـبـاى زبـان عـربـى خـیـلى سـاده و آسـان اسـت از نـظـر شـکـل مـثل الفباى زبان فارسى مى باشد، البته به استثناى چهار حرف (پ ، چ ، ژ ، گ ) که مـخـصـوص زبـان فـارسى است و در عربى وجود ندارد و حرف کاف بزرگ (ک ) که در عربى به این شکل (ک ) نوشته مى شود.

اسامى حروف عربى هم بیشترشان مثل اسامى حروف فارسى مى باشد. براى آشنایى با آنها، اسامى تمام حروف را در مقابل شکلشان نوشته ایم ، تمرین مى کنیم تا خوب یاد بگیریم .

الفـبـاى فـارسـى بـه دو شـکـل بـزرگ و کـوچـک نـوشته مى شوند، در عربى هم ، چنین است ، شـکـل هـاى آنـهـا هـیـچ فـرقـى بـا هـم نـدارنـد بـه اسـتـثـنـاى (‍ة ـ ة ) کـه در عـربـى یـکـى از شکل هاى حرف (ت ) مى باشد.

اکـنـون کـه بـا اسـامـى حـروف عـربـى آشنا شدید به راحتى مى توانید حروف مقطعه قرآن را بخوانید.

حروف مُقَطَّعَه

قـرآن داراى 114 سـوره مـى بـاشـد کـه 29 سوره آن با کلمه هایى آغاز مى شود که برخلاف شـکل ظاهرى آنها مى بایست قطعه قطعه و جدا جدا و هر حرفى با اسم خودش خوانده شود و به هـمـیـن جـهـت بـه آنـها حروف مقطعه مى گویند. مانند: (الم ) که خوانده مى شود (الف ، لام ، میم ) اکنون با حروف مقطعه در قرآن کریم بدون ذکر موارد تکرارى آنها آشنا مى شویم .(4)

نوشته شده                                                   خوانده مى شود

ن                                                                        نون

ص                                                                      صاد

طه                                                                   طا، ها

حم                                                                 حا، میم

یس                                                                یا، سین

طس                                                             طا، سین

الم                                                           الف ، لام ، میم

الر                                                            الف ، لام ، را

طسم                                                      طا، سین ، میم

المر                                                       الف ، لام ، میم ، را

المص                                                   الف ، لام ،میم ، صاد

حم عسق                                      حا، میم ، عین ، سین ، قاف

کهیعص                                             کاف ، ها، یا، عین ، صاد

ادامه درس به همراه 4 درس دیگر در ادامه مطلب

علامت هاى قرآن

اگر یادتان باشد در کلاس اول ابتدایى اضافه بر صداى حرف ، صداهاى دیگرى هم به ما آمـوزش دادند و گفتند که کلمه هاى فارسى به کمک آنها خوانده مى شوند. بعدها که به کلاس هـاى بـالاتـر رفـتـیـم دیـگـر نـیازى به آوردن بعضى از آنها نبود چرا که از معناى کلمه ها مى توانستیم بفهمیم که باید با چه صداهایى خوانده شوند.

در زبـان عـربـى هـم ، چـنـین است . کسانى که عرب و آشنا به کلمه هاى عربى باشند از معناى کلمه ها صداى آنها را تشخیص مى دهند و دیگر نیازى به آوردن آنها نیست .

هـمـه مـى دانیم که قرآن به زبان عربى است و بیشتر مسلمان ها عرب زبان نیستند و با صداى کـلمـه هـاى آن آشـنـا نـمـى بـاشـنـد. براى اینکه همه مسلمان ها براحتى بتوانند قرآن را صحیح بـخـوانـنـد، شـاگردان حضرت على (ع ) کلمه هاى قرآن را علامت گذارى کردند تا صداى تمام کلمه ها مشخص باشد. علامت هاى قرآن خیلى ساده و آسان است . بیشتر شما با آنها آشنا هستید. در درسـهـاى بـعد علامت ها را یکى یکى مى آوریم وروى کلمه هاى قرآن تمرین مى کنیم تا خوب با شکل و صداى آنهاآشناشوید.

تمرین و تکلیف

نحوه خواندن حروف مقطعه زیر را بنویسید :

الم ـ ق ـ طسم ـ ص ـ الرـ ن ـ المص ـ طه ـ طس ـ المر ـ حم ـ کهیعص ـ یس ـ حم ـ عسق .

صداهاى کوتاه

فتحه ، کسره ، ضمّه

فـتحه : یکى از صداهایى که با آن آشنا هستیم صداى فتحه (َ) مى باشد. مانند : (اَسب ، سَبَد، برادَر)

براى اینکه بتوانیم کلمه هاى قرآن را صحیح بخوانیم ابتدا لازم است روى حروف تمرین کنیم :

اَ، بَ، تَ، ثَ، جَ، حَ، خَ، دَ، ذَ، رَ، زَ، سَ، شَ، صَ، ضَ، طَ، ظَ، عَ، غَ، فَ، قَ، کَ، لَ، مَ، نَ، وَ، هَ، ىَ

کـسـره : صـداى دیـگرى که با آن آشنا هستیم صداى کسره (ِ) مى باشد. مانند : (اِمروز، کِتاب ، نادِر).

حروف را با صداى کسره تلفظ مى کنیم :

اِ، بِ، تِ، ثِ، جِ، حِ، خِ، دِ، ذِ، رِ، زِ، سِ، شِ، صِ، ضِ، طِ، ظِ، عِ، غِ، فِ، قِ، کِ، لِ، مِ، نِ، وِ، هِ، ىِ

ضـمـّه : صداى دیگرى که با آن ماءنوس هستیم صداى (ُ) مى باشد مانند : (اُمید، خُدا، دُرُست ). در قـرآن هـم چـنین صدایى داریم که به آن (ضمّه ) مى گویند. تلفظ حروف با صداى ضمّه چنین است :

اُ، بُ، تُ، ثُ، جُ، حُ، خُ، دُ، ذُ، رُ، زُ، سُ، شُ، صُ، ضُ، طُ، ظُ، عُ، غُ، فُ، قُ، کُ، لُ، مُ، نُ، وُ، هُ، ىُ

تمرین 1

کلمه هاى زیر یک بار جدا جدا و بار دیگر با هم نوشته شده است . آنها را بخش بخش بخوانید.

ل‍َکَ لَکَ

ل‍َکِ لَکِ

هُ‍وَ هُوَ

ذَهَ‍بَ ذَهَبَ

ب‍َل‍َدِ بَلَدِ

جُ‍‍عِ‍لَ جُعِلَ

فَ‍حَ‍شَ‍رَ فَحَشَرَ

بِ‍یَ‍دِکَ بِیَدِکَ

فُ‍تِ‍حَ‍تِ فُتِحَتِ

فَ‍‍ع‍َدَل‍َکَ فَعَدَلَکَ

اَف‍َاَم‍ِنَ ا َفَاَمِنَ

اَحَ‍دَه‍ُمُ اَحَدَهُمُ

تمرین 2

کلمه هاى زیر را بخش بخش بخوانید.

مـَطـَرَ - کـَسـَبَ ـ فـَخـَرَجَ ـ فـَوَقـَعَ ـ فـَعـَقَرَ ـ خَلَقَکَ ـ فَصَدَقَ ـ حَسِبَ ـ عَلِمَ ـ لَبِثَ ـ سَنَسِمُ ـ بـَلَغـَکِ ـ کـَمـَثـَلِ ـ فَصَعِقَ ـ تَبِعَکَ ـ اَعِظُکَ ـ کَلِمَتُ ـ بَصَرُکَ ـ اَتَذَرُ ـ وَ جُمِعَ وَ تَضَعُ ـ هُمَزَةِ ـ عُنُقِکَ ـ لُمَزَةِ

تمرین و تکلیف

تمرین شماره دو را همانند شماره یک به صورت جدا و با هم بنویسید و بخوانید.

صداى کشیده فتحه

هـر گاه بعد از صداى کوتاه (فتحه ، کسره و ضمّه ) حرفى همجنس آنها قرار گیرد، آن حروف باعث کشیده شدن صداى حرکات مى شوند که به شرح هر کدام مى پردازیم :

اگر بعد از حرف مفتوح ، الفى قرار گیرد (َا) این الف باعث کشیده شدن صداى فتحه مى شود و به این الف ، (الف مدّى ) مى گویند، مانند :

نَبَاتِ ـ ثَانِىَ ـ تَکَادُ ـ عَذَابُ

نکته : در کتابت اولیه ، الف مدّى بعضى از کلمات را به جهاتى نمى نوشتند، بعدها که قرآن را بـراى صحّت تلاوت علامت گذارى کردند، در چنین مواردى با اضافه کردن یک الف کوچک ، در کنار حرف مفتوح (ـَـ) لزوم تلفظ صداى فتحه کشیده را روشن ساختند مانند:

رُبَـعَ ـ ثُلَـثَ ـ یُجَـدِلُ - مَسَـجِدَ ـ حُرُمَـتِ

نحوه علامتگذارى الف مدّى در رسم الخط فارسى

در قـرآنـهـاى بـا رسـم الخـط فـارسـى (قـرآن مـجید با ترجمه الهى قمشه اى ، قرآن مجید با ترجمه عبدالمحمد آیتى و ...) فتحه قبل از الف مدى را به صورت ایستاده (ـ) علامت گذارى کرده اند تا نشانگر تلفظ فتحه با صداى کشیده باشد مانند :

لَساحِرانِ ـ مَشارِقُ ـ مَغارِبُ ـ بِکَلِماتِ

در مواردى هم که الف مدى در کتابت اولیه نوشته نشده ، در رسم الخط فارسى فقط با قرار دادن فتحه ایستاده بر روى خود حرف ، نشان داده اند که آن حرف باید با صداى کشیده تلفظ شود مانند:

هذا ـ کَذلِکَ ـ سَمواتِ ـ قِیمَةُ

تمرین 1

کـلمه هاى زیر یک بار جدا جدا و بار دیگر روى هم نوشته شده است ، آنها را بخش بخش و بعد به هم پیوسته بخوانید. (در مثالها از هر دو رسم الخط آورده شده است )

لِ‍ مَالِ مَا

قَا لَ قَال

عِ‍بَادُ عِبَادُ

شِ‍قَاقَ شِقَاقَ

فَ‍اِذَا فَاِذَا

زَاجِ‍رَاتِ زَاجِرَاتِ

ضَ‍لَالَ‍‍ةَ ضَلَالَةَ

اَماناتِ اَماناتِ

مُسافِحاتِ مُسافِحاتِ

مُ‍نافِ‍قاتِ مُنافِقاتِ

تمرین 2

کـلمـات زیر را به صورت شمرده بخوانید (در مثالها از هر دو رسم الخط آورده شده تا متعلمان با هر دو رسم الخط آشنایى کافى پیدا کنند.)

نـَئَا(نـَــا) ـ اَرَادَ ـ رَءَاهُ(رَ اهُ) ـ اذانَ(ءَاذَانَ) ـ لَسـاحـِرانِ ـ مـَنـفـِعُ ـ یـا جـِبَالُ ـ بِکَلِمَاتِ ـ رِعایَتِها ـ سـِقـَایَةَ ـ عَصَاکَ ـ لاَغَالِبَ ـ ضَاقَ ـ یُرادُ ـ ظاهِرُ ـ رَوُاحُهَا ـ ظَالِمِ ـ ذَ لِکَ ـ قالَ ـ فَتَابَ ـ تُجادِلُکَ ـ فـَلاَ کـاشـِفَ ـ بـِلِسـَانـِکَ ـ عِبادِنا ـ لَنا ـ فَصِیَامُ ـ بِنَاصِیَتِهَا ـ تَکادُ ـ نُسارِعُ ـ فَمَا کَانَ ـ مَالَهَا



آموزش گام به گام روانخوانی قرآن کریم (2)


 علم قرائات، علم تجوید و رابطه آنها

صداى کشیده کسره

هـرگـاه بـعـد از حـرف مـکسور (کسره دار) حرف یاء قرار گیرد (ـِ ى ) این یاء باعث کشیده شدن صـداى کـسـره مـى گـردد (مانند صداى (اى ) در لفظ فارسى ) از این رو به آن (یاء مدّى ) مى گویند، مانند:

کَلاَمِى ـ فِیهَا ـ کَریمُ ـ مَجِیدُ

نحوه علامت گذارى یاء مدىّ در رسم الخط فارسى

در قـرآنـهاى با رسم الخط فارسى ، کسره قبل از یاء مدىّ را به صورت ایستاده گذاشته اند تا علامت تلفظ کسره با صداى کشیده باشد مانند:

صارِمینَ ـ فَکِهینَ ـ فاکِهینَ ـ اَساطیرُ

تمرین 1

کـلمـه هـاى زیر یک بار جدا جدا و بار دیگر با هم نوشته شده است آنها را بخش بخش و به هم پیوسته بخوانید: (مثالها از هر دو رسم الخط نوشته شده است )

اَبِى اَبِى

فِی‍‍هِ فِیهِ

عِ‍بادى عِبادى

یُ‍ری‍دُ یُریدُ

کَ‍لاَمِى کَلاَمِى

اَرَادَنِى اَرَادَنِى

حَافِ‍ظِی‍نَ حَافِظِینَ

صَـ‍دِقِی‍نَ صَـدِقِینَ

بِ‍مَ‍صَـ‍بِی‍حَ بِمَصَـبِیحَ

تمرین 2

کلمه هاى زیر را به صورت تمرین شماره 1 نوشته و بخوانید:

سِینِینَ ـ حَدِیدَ ـ یُعیدُ ـ مَصیرُ ـ عَمَلى ـ الِهَتى ـ اَبَابِیلُ ـ اِیَمانُهَا ـ لِاِ یلافِ ـ سَفیهُنا ـ وَسیلَةَ ـ صـَادِقینَ ـ لِعِبادى ـ خاشِعینَ ـ صَابِرینَ ـ شَیَاطینُـ مُنافِقینَ ـ اَفَعَیِینَا ـ مُتَقابِلینَ ـ فَمُلاقیهِ ـ اخَرینَ ـ اَسَاطِیرُ ـ ثَمَانِینَـ کْاذِبینَ ـ سافِلینَ ـ مُغِیرَاتِ ـ قَمِیصِى ـ کَرِیمُ لاِِیلافِ

صداى کشیده (ضمّه )

هـرگـاه بـعـد از حـرف ضـمه دار (مضموم ) حرف واو قرار گیرد (ـُ و) آن حرف با صداى ضمه کـشـیـده (مـانـنـد (او)ى فارسى ) تلفظ مى شود و به این واو که سبب کشیده شدن صداى ضمه گردیده ، (واو مدىّ) مى گویند.

شـکل نوشتن صداى ضمه کشیده در رسم الخط فارسى و عربى قرآن یکسان است . کلماتى که صداى ضمه کشیده دارند مثل :

یُوقِنوُنَ ـ لَظَالِمُونَ ـ فَعَقَرُوها ـ فَکِیدُونِ

تمرین 1

کلمه هاى زیر یک بار جدا جدا و بار دیگر با هم نوشته شده است . آنها را بخش بخش و به هم پیوسته بخوانید:

اُوثَ‍ اُوتَ

طُورِ طُورِ

اُوذی‍نا اُوذینا

یُوفُونَ یُوفُونَ

اَقُومُ اَقُومُ

قُ‍لُ‍وبُ‍نا قُلُوبُنا

یُوقِ‍نُونَ یُوقِنُونَ

تَ‍خَافُونَ تَخَافُونَ

فَ‍‍عَ‍قَ‍روُهَا فَعَقَرُوهَا

لَ‍ناکِ‍بُونَ لَناکِبُونَ

تمرین 2

کلمه هاى زیر را به صورت تمرین شماره 1 نوشته و بخوانید:

بـُطـُونِ ـ یـَکـُونُ ـ نُوحیها ـ هارُونَ ـ اتُونى ـ صُدُورُ ـ یُوعَدُونَ ـ یَتُوبُونَ ـ تُوقِدُونَ ـ یَمُوتُونَ ـ کالِحُونَ ـ یَقُولُونَ ـ ظالِمُونَ ـ تَصِفوُنَ ـ یَکیدُونَ ـ یَعُودُونَ ـ یُقاتِلُونَ ـ لایَجِدُونَ ـ فَذَبَحُوها ـ یُظاهِرُونَ ـ یَتَخافَتُونَ ـ فَسَیَقُولُونَ ـ یُبایِعُونَکَ ـ وَاَطیعُونى ـ فَعَقَرُوها

فضل علم

رسول خدا حضرت محمد بن عبداللّه صلى اللّه علیه و آله و سلم :

فَضْلُ الْعِلْمِ اَحَبُّ الَىَّ مِنْ فَضْلِ الْعِبادَةِ

وَ اَفْضَلُ دینِکُمُ الْوَرَعُ

فضل علم نزد من از فضل عبادت محبوب تر است

و برترین (جزء یا نمود) دین شما، ورع است .

(تحف العقول ـ صفحه 39)

سکون

در فارسى به حرف هایى بر مى خوریم که هیچ یک از صداهایى را که تاکنون خواندیم (ـَ ـِ ـُ ـ ـ او ) ندارند، مانند حرف نون در کلمه (مِنْ).

در فـارسـى اینگونه حرف ها علامتى ندارند ولى در قرآن با این علامت (ـْ) مشخص مى شوند که اسم آن (سکون ) است .

حـرفـى کـه داراى علامت سکون باشد به کمک حرف صدادار قبلش در یک بخش خوانده مى شود. مانند:

اَنْ ـ خُذْ ـ مِنْ ـ کُنْ ـ لَمْ ـ ذُقْ ـ قُلْ ـ قُمْ

نـکـتـه : هـرگـاه بـعـد از صـداى (ـَ) ، (واو) یا (یاء) بیاید که داراى سکون باشد (واو) و (یاء) باید به نرمى خوانده شوند. مانند: کیف ـ غیر ـ یوم ـ سوف

در ایـن مـوارد بـایـد دقـت کـنـیـم کـه صـداى (اَ) قـبـل از سـکـون تمایل به صداى (اُ) یا (اِ) پیدا نکند.

تمرین 1

الف ) کلمه هاى زیر را بخش بخش بخوانید:

مِنْکَ مِنْکَ

قَبْ‍لُ قَبْلُ

اُحْ‍ضِ‍رَتْ اُحْضِرَتْ

اَعْ‍هَدْ اَعْهَدْ

عَ‍لَیْ‍کُمْ عَلَیْکُمْ

عَیْ‍نان ِعَیْنانِ

صَ‍دَدْتُمْ صَدَدْتُمْ

ب ) کـلمـه هـاى زیـر را نـیـز مـانـنـد کـلمـه هـاى تـمـریـن قبل تفکیک کرده و بخوانید:

یَشْفى ـ یُولَدْ ـ نَوْمَکُمْ ـ بَیْنَهُمْ ـ یَلْتَقِطْهُ ـ یَنْقَلِبُونَ ـ فَسَیَکْفیکَهُمْ ـ یَسْتَوْفُونَ ـ هَدَیْناهُ ـ فـَیـَعـْتـَذِرُونَ ـ رَاَیـْتـَهـُمْ ـ اَوْرَثـْنـا ـ مـا تـَعـْبـُدُونَ ـ سـَنـَسْتَدْرِجُهُمْ ـ لاَِبَوَیْهِ ـ سَیَصْلَوْنَ ـ فَسَیُنْغِضُونَ

تمرین 2

آیات زیر را بخش بخش بخوانید:

وَ لَقـَدْ اَرْسـَلْنـا فـیـهـِمْ مـُنـْذِریـنَ(73 / صافات ) اِنْ اَحْسَنْتُمْ اَحْسَنْتُمْ لاَِنْفُسَکُمْ وَ اِنْ اَسَاْتُمْ فـَلَهـا(7 / اسـراء) وَ نـَحْنُ اَقْرَبُ اِلَیْهِ مِنْکُمْ وَ لکِنْ لا تُبْصِرُونَ فَلَوْلا اِنْ کُنْتُمْ غَیْرَ مَدینینَ ـ تـَرْجـِعـُونـَهـا اِنْ کـُنْتُم صادِقینَ(85 ـ 87 / واقعه ) فَاَیْنَ تَذْهَبُونَ(26 / تکویر) مالَکُمْ کَیْفَ تـَحـْکـُمـُونَ(36 / قـلم ) وَ اَبـْصـِرْهُمْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ(179 / صافات ) قالَ فیها تَحْیَوْنَ وَ فیها تَمُوتُونَ وَ مِنْها تُخْرَجُونَ(25 / اعراف ).

تمرین و تکلیف

کلمه هاى آیات بالا را به صورت بخش بخش بنویسید.

تشدید

وقـتـى دو حـرف مانند هم ، پشت سر هم قرار بگیرند و اولى ساکن و دومى صدادار باشد، اولى را نـمـى نویسند و به جاى آن روى حرف بعدى این علامت (ـّ) را که تشدید نام دارد، مى گذارند تا بفهمانند که این حرف باید با شدت و محکم ادا شود.

براى آشنایى بیشتر با این علامت ، تعدادى از کلمه هاى تشدیددار قرآن را به صورت جدا جدا و با هم تمرین مى کنیم :

صَلْلِ صَلِّ

ربْبُ ربُّ

کَذْذَبَ کَذَّبَ

قَدْدَرْنا قَدَّرْنا

جَ‍هَنْ‍نَ‍مَ جَهَنَّمَ

فَصْ‍صَلْناهُ فَصَّلْناهُ

یَتْ‍تَ‍بِ‍‍عُونَ یَتَّبِعُونَ

فَ‍نَجْ‍جَیْ‍ناهُ فَنَجَّیْناهُ

یَ‍تَ‍کَلْ‍لَ‍مُونَ یَتَکَلَّمُونَ

لَ‍یَجْ‍مَ‍‍عَنْ‍نَ‍کُمْ لَیَجْمَعَنَّکُمْ

تمرین 1

کلمه هاى زیر را بخش بخش بخوانید:

فـَصـَبَّ ـ یـُضـِلُّ ـ اَلَّتـى ـ فـَثَمَّ ـ کُلَّما ـ اَیُّهُمْ ـ مَتَّعْنا ـ رَبَّکَ ـ اِنَّها ـ تَوَلَّ اِنَّهُمْ ـ لکِنّا ـ اَقَلُّ ـ جـَنَّةَ ـ سـُیِّرَتْ ـ رَبَّکـُمْ ـ یـُبـَشِّرُ ـ اَلَّذیـنَ ـ مـُزَّمِّلُ ـ یـُصـِرُّونَ ـ یـَشَّقَّقُ ـ یـَصـَلُّونَ ـ مـُقَرَّبینَ ـ لِلْمـُتَّقـیـنَ ـ یـُمـَتَّعـُونَ ـ تـَقـَلُّبـَکَ ـ تـَذَکَّرُونَ ـ مـُتـَرَدِّیـَةُ ـ لِلْمـُطـَفِّفـیـنَ ـ لَیـَسْتَخْلِفَنَّهُمْ ـ یَتَسَلَّلُونَ ـ فَلَیُبَتِّکُنَّ ـ طَلَّقْتُمُوهُنَّ ـ سَتَذْکُرُونَهُنَّ ـ لَیُمَکِّنَنَّ

تمرین 2

کلمات تشدیددار آیات زیر را بخش بخش بخوانید:

وَ مـا تُجْزَوْنَ اِلاّ ما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ(39 / صافات ) رَبُّکُمْ اَعْلَمُ بِما فى نُفُوسِکُمْ(25 / اسراء) نـَحـْنُ خـَلَقـْنـاکـُمْ فَلَوْلا تُصَدِّقُونَ(57 / واقعه ) اَفَلاتَذَکَّرُونَ(155 / صافات ) وَ اِنَّ عَلَیْکُمْ لَحافِظینَ(10 / انفطار) اِنّا کُنّا نَسْتَنْسِخُ ما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ(25 / جاثیه ) وَ اِنَّ رَبَّکَ لَیَعْلَمُ ما تُکِنُّ صُدُوُرهُمْ وَ ما یُعْلِنُونَ(74 / نمل ) وَ اِنَّ رَبَّکَ هُوَ یَحْشُرُهُمْ(25 / حجر) قُمْ فَاَنْذِرْ(2/مدثر) وَ رَبَّکَ فـَکـَبِّرْ(3 / مـدثـر) وَ ثـِیـابـَکَ فـَطـَهِّرْ(4 / مـدثـر) اَفـَمـَنْ یـَخـْلُقُ کـَمـَنْ لا یـَخْلُقُ اَفَلا تَذَکَّرُونَ(17 / نحل ).



آموزش گام به گام روانخوانی قرآن کریم (3)

  علم قرائات، علم تجوید و رابطه آنها

تنوین

در درس هاى گذشته با خواندن این کلمه ها آشنا شدید:

کِتابَ کِتابِ کِتابُ

بعضى وقتها این کلمه ها با نون ساکن اضافى خوانده مى شوند:

کِتابَنْ کِتابِنْ کِتابُنْ

بـراى ایـنـکـه مـعـلوم شـود نـون سـاکن آنها اضافى است ،آن را نمى نویسند و در عوض ، علامت صداى حرف قبلى راتکرار مى کنند:

کِتابً کِتابٍ کِتابٌ

اسم این علامت ها (تنوین ) است .

تـنـویـن : نـون سـاکـنـى است که در آخر بعضى از کلمه هانوشته نشده ولى خوانده مى شود، و نشانه آن تکرار علامت صداى حرف مى باشد.

تنوین بر سه قسم است : تنوین فتحه ، تنوین کسره و تنوین ضمه .

تنوین هاى سه گانه را مى توان به شکل هاى زیر نمایش داد.

تنوین فتحه ـَ + نْ ـً

تنوین کسره ـِ + نْ ـٍ

تنوین ضمه ـُ + نْ ـٌ

کلمه هاى زیر را به دقت بخوانید :

ماءً ماءَنْ

جَزاءً جَزاءَنْ

ذِکْرٍ ذِکْرِنْ

جِهادٍ جِهادِنْ

کُلُّ کُلُّنْ

سَماءٌ سَماءُنْ

نـکـتـه : مـعـمـولاً در آخر کلماتى که به تنوین فتحه ختم مى شوند. الفى آورده مى شود مانند: (کـِتـَابـاً) و ایـن بـدان جـهـت اسـت کـه در هـنـگـام وقف باید به صورت الف مدى خوانده شوند: (کِتَابًا) در سه مورد زیر الف آورده نمى شود:

1ـ کـلمـاتـى کـه بـه تـاء گـرد خـتـم شـونـد مـانـنـد: (رَحـْمـَةً ، حـَیـوةً )و در هـنـگـام وقـف ، تـاء تبدیل به هاء ساکن مى شود: (رَحْمَهْ ، حَیوهْ)

2ـ کـلمـاتـى کـه الف مـدى آنـهـا بـه صـورت یـاء نـوشـتـه شـده بـاشـد مثل (هُدًى ) و در هنگام وقف (هُدى ) خوانده مى شود.

3ـ بـعـضـى از کـلمـاتـى کـه بـه هـمـزه خـتـم مـى شـونـد مثل (جَزَاءً) و در هنگام وقف ، همزه ساکن مى گردد (جَزَاءْ)

تمرین 1

کلمه هاى زیر را بخش بخش بخوانید:

خـَوْفٍ ـ سـُرُرٍ ـ جـَهـادٍ ـ بـِاَکْوابٍ ـ حَلاّفٍ ـ مَقْطُوعَةٍ ـ جَمْعًا ـ شَکُورًا ـ اَعِزَّةً ـ شُهُبًا ـ وَحیدًا ـ اَطْوارًا ـ رابِیَةً ـ مُقْتَدِرًا ـ فَعّالٌ ـ غِشاوَةٌ ـ عامِلَةٌ ـ بَصیرٌ ـ شَهیدٌ ـ مُنْتَشِرٌ ـ مُسْفِرَةٌ ـ وُجُوهٌ ـ شِهابٌ

تمرین 2

کلمات تنوین دار آیات زیر را بخش بخش بخوانید:

قـالَ رَبِّ اِنـّى دَعـَوْتُ قـَوْمـى لَیـْلاً وَ نـَهـارًا(5 / نـوح ) اِنّى اَخافُ عَلَیْکُمْ عَذابَ یَوْمٍ عَظیمٍ(135 / شـعـراء) اِنَّ رَبـّى رَحـیـمٌ وَدُودٌ(90 / هـود) ما لَکُمْ لاتَرْجُونَ لِلّ هِ وَ قارًا(13 / نوح ) وَ قَدْ خَلَقَکُمْ اَطـْوارًا(14 / نـوح ) مـَنـّاعٍ لِلْخـَیـْرِ مـُعـْتـَدٍ اَثـیمٍ(25 / ق ) وَ ما اَهْلَکْنا مِنْ قَرْیَةٍ اِلاّ وَ لَها کِتابٌ مـَعـْلوُمٌ(4 / حـجـر) جـَزاءً مـِنْ رَبِّکَ عـَطـاءً حـِسـابـًا(36 / نـبـاء) اِنّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یَوْمًا عَبُوسًا قـَمـْطـَریرًا(10 / انسان ) وَ یُمْدِدْکُمْ بِاَمْوالٍ وَ بَنینَ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ جَنّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ اَنْهارًا(12 / نوح ) وَ اَنْزَلْنا اِلَیْکُمْ نُورًا مُبینًا(174 / نساء) وَیْلٌ لِکُلِّ اَفّاکٍ اَثیمٍ(7 / جاثیه )

تمرین و تکلیف

براى هر یک از تنوینهاى فتحه ، کسره و ضمه بیست کلمه از قرآن انتخاب کرده و بنویسید.

مدّ

قبلاً با صداهاى کشیده آشنا شدیم .

بعضى وقتها باید صداى کشیده را بیشتر بکشیم که در این صورت با این علامت (ـَّ) مشخص مى شود. اسم این علامت مدّ است و بالاى بعضى از صداهاى کشیده قرار داده مى شود و نشانه آن است که باید بیشتر کشیده شوند.

کـلمـه هـاى زیـر یک بار بدون علامت مدّ و بار دیگر با علامت مدّ نوشته شده در خواندن آنها دقت کنید:

ماءً ماَّءً

ضالّینَ ضاَّلّینَ

لا اَمْلِکُ لاَّاَمْلِکُ

اِفْتِراءً اِفْتِرآءً

تمرین 1

کلمه هاى زیر را شمره بخوانید:

اَنـْبـاَّءُ ـ سَرّاَّءَ ـ اَوْلِیاَّءَ ـ شُهَداَّءَ ـ تَحاَّضُّونَ ـ اَشِدّاَّءُ ـ ماَّءً ـ اِنّاَّ اَنْزَلْناهُ ـ ضاَّلّینَ ـ قَّ ـ اِنَّماَّ اَنْتَ ـ اَتـُحـاجُّونـّى ـ یـسَّ ـ عـِشـاَّءً ـ فـى اَنـْفُسِهِمْ ـ الَّر ـ اَنْزَلْناَّ اِلَیْکُمْ ـ رَبّىَّ اَعْلَمُ ـ حُنَفاَّءَ ـ اَعْداَّءً ـ کَّهـیـعَّصَّ ـ سـاَّءَتْ ـ عـَطاَّءً ـ جَزاَّءً ـ لاَّ اَمْلِکُ ـ حمَّ عَّسَّقَّ ـ فَد اَّءً ـ اِنّ اَّ اَرْسَلْن اکَ ـ بَلاَّءً ـ یُح اَّدُّونَ ـ یـَتـَم اَّسّ ا ـ یـَش اَّءُ ـ اِفـْتـَراَّءً ـ مِمّا تَدْعُوناَّ اِلَیْهِ ـ وَ فىَّ اذانِنا ـ قُلْ اِنَّماَّ اَنَا بَشَرٌ ـ شَغَلَتْناَّ اَمْوالُنا ـ تَحاوُرَ کُماَّ اِنَّ ـ لَوْلا اَنْ ـ ما اَصابَکَ

تمرین 2

آیات زیر را کلمه کلمه و شمرده بخوانید:

قُلْ اِنّى لاَّ اَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لا رَشَدًا(21 / جن ) وَ فىَّ اَنْفُسِکُمْ اَفَلا تُبْصِرُونَ(21 / ذاریات ) اِنَّ ه ذ ا ک انَ لَکُمْ جَز اَّءً وَ ک انَ سَعْیُکُمْ مَشْکُورًا(27/ مرسلات ) جَزاَّءً مِنْ رَبِّکَ عَطاءً حِسابًا(35 / نـباء) وَ جَعَلْنا فیها رَواسِىَ شامِخاتٍ وَ اَسْقَیْناکُمْ ماَّءً فُراتاً(27 / مرسلات ) اِنْ هِىَ اِلاّ اَسْماءٌ سـَمَّیـْتـُمـُوهـاَّ اَنـْتـُمْ(23 / نجم ) فَبِاَىِّ آلاَّءِ رَبِّکُم ا تُکَذِّب انِ ـ مُدْه اَّمَّت انِ(65،66 / رحمن ) وَ اِذْ اَخـَذْن ا مـیـث اقـَکـُمْ لا تَسْفِکُونَ دِم اَّءَکُمْ وَ لا تُخْرِجوُنَ اَنْفُسَکُمْ مِنْ دِی ارِکُمْ ثُمَّ اَقْرَرْتُمْ وَ اَنْتُمْ تَشْهَدُونَ(84 / بقره ) اِنّا اَنْزَلْناهُ فى لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ(2/ دخان )

تمرین و تکلیف

سى کلمه از قرآن که داراى علامت مدّ باشد انتخاب کنید و بنویسید.

حروف ناخوانا 1

در رسم الخط فارسى ، در بعضى کلمه ها به حرف (واو) بر مى خوریم که نوشته شده ولى خوانده نمى شود؛مانند،خواندن ،خواستن ،خواهر،خواهش .

در قـرآن کـریـم نیز چهار حرف (و،ى ،ا،ل ) بعضى وقتها خوانده نمى شوند، و براى اینکه با موارد خوانا، اشتباه نشود آنها را بدون علامت نوشته اند.

با این چهار حرف کلمه (والى ) ساخته اند تا همیشه در ذهن بماند. در این درس با موارد (و) ، (ى ) آشنا مى شویم .

1ـ هر گاه (و) ، (ى ) پایه و کرسى براى همزه قرار گیرند (ؤ ،ى ء) خوانده نمى شوند.

توضیح : همزه ، به دو شکل نوشته مى شود:

الف ـ به تنهایى (مانند: سَماءَ ، سُوءُ ، جُزْءانِ)

ب ـ روى یـکـى از دو حـرف (و) ، (ى ) قـرار مـى گیرد که در این صورت واو و یاء خوانده نمى شوند و علامت موجود روى آن مربوط به حرف همزه مى باشد، مانند:

مُؤْمِنُ که خوانده مى شود مُ‍ءْمِنُ

بارِى ءُ که خوانده مى شود بارِءُ

یـاد سـپارى : اگر یاء کوچک (ی‍) پایه و کرسى همزه واقع شود نقطه هاى آن را نمى نویسند، مانند: مَلائِکَةَ که خوانده مى شود مَلاءِکَةَ

تمرین 1

کلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

تُؤْتى ـ مُؤْصَدَةٌ ـ تُؤْوى ـ فُؤ ادُ ـ لُؤْلُؤًا ـ یُؤ اخِذُکُمْ ـ اَفَتُؤْمِنُونَ ـ جَزاَّؤُکُمْ ـ تُؤْثِرُونَ ـ اباؤُنا ـ یـُؤْفـَکُ ـ مـاَّؤُهـا ـ قـُرِى ءَ ـ یِبْدِى ءُ ـ اِمْرِى ءٍ ـ ذاَّئِقَةُ ـ تُبَوِّى ءُ ـ یَسْئَلُونَ ـ بَرى ءٌ ـ مِتَّکِئینَ ـ حینَئذٍ ـ اَبْناَّئَکُمْ ـ اَفْئِدَتُهُمْ ـ بِئْسَ

2ـ هر گاه (و) و (ى ) بعد از صداى (ـ) و بدون علامت باشند خوانده نمى شوند، مانند:

صَلوةُ که خوانده مى شود صَل‍ ةُ

مُوسى که خوانده مى شود مُوس‍

یاد سپارى : بعضى وقتها یاى کوچک (ی‍) بعد از صداى (ـ) واقع مى شود، مانند:

تَلیها که خوانده مى شود تَلها

تمرین 2

کلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

نـَجـوةَ ـ مـِشـْکـوةُ ـ غـَدوةُ ـ زَکـوةُ ـ حـَیـوةُ ـ مَنوةُ ـ ضُحى ـ نَریکَ ـ سَجى ـ اُولى ـ فَهَدى ـ دَسّیها ـ عـَصـى ـ یـَتـَزَکـّى ـ یَغْشیها ـ سُکارى ـ فَاَریهُ ـ هَدینِ ـ تَتَجافى ـ اُسارى ـ فَغَوى ـ فَنادى ـ هَوى ـ عُزّى ـ اُخْرى ـ یُوحى .

تمرین 3

آیات زیر را کلمه کلمه و شمرده بخوانید:

هـذا یـَوْمُ لا یـَنـْطـِقـُونَ(35 / مرسلات ) وَ لا یُؤْذَنُ لَهُمْ فَیَعْتَذِرُونَ(36 / مرسلات ) وَیْلُ یَوْمَئِذٍ لِلْمـُکـَذِّبـیـنَ(37 / مـرسـلات ) وَ یـَطـوُفُ عـَلَیـْهـِمْ وِلْدانٌ مـُخـَلَّدُونَ اِذا رَاَیـْتـَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مـَنـْثُوراً(19 / انسان ) نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا اَسْرَهُمْ وَ اِذا شِئْنا بَدَّلْنا اَمْثالَهُمْ تَبْدیلاً(28 / انسان ) خُذْمِنْ اَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکّیهِمْ بِها وَصَلِّ عَلَیْهِمْ اِنَّ صَلوتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ (103 / تـوبـه ) فـَاَرَدْنـا اَنْ یـُبـْدِلَهـُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکوةً وَ اَقْرَبَ رُحْماً (81 / کهف ) وَ اِنَّکَ لَعَلى خـُلُقٍ عـَظـیمٍ (4 /قلم )وَاَنْ لَیْسَ لِلْاِنْسانِ اِلاّماسَعى (39/ نجم ) قُلْ اَنَّما یُوحى اِلَىَّ اَنَّما اِلهُکُمْ اِلهٌ واحـِدٌ فـَهَلْاَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (108/انبیاء)قالَاَوَلَ وْجِئْتُکُمْ بِاَهْدى مِمّاوَجَدْتُمْ عَلَیْهِاباءَکُمْ(24/ زخرف ).

تمرین و تکلیف

بـیـسـت کـلمـه از قـرآن کـه داراى و او ناخوانا و بیست کلمه که داراى یاى ناخوانا باشد انتخاب کرده بنویسید.


آموزش گام به گام روانخوانی قرآن کریم (4)

علم قرائات، علم تجوید و رابطه آنها

حروف ناخوانا 2

در درس گـذشـتـه بـا مـوارد (و) و (ى ) ناخوانا در قرآن آشنا شدیم . در این درس مى خواهیم با موارد (ا) و (ل‍) ناخوانا در قرآن آشنا شویم .

موارد الف : هرگاه (الف ) بدون علامت در وسط یا آخر کلمه قرار گیرد خوانده نمى شود، مانند:

وَاحْلُلْ که خوانده مى شود وَحْلُلْ

وَالْقَمَرِ که خوانده مى شود وَلْقَمَرِ

اتُوا که خوانده مى شود اتُو

یـادسـپـارى : در بـعـضـى از قرآن ها الف ناخواناى وسط کلمه را با صاد کوچکى (ص‍) مشخص کرده اند، مانند:

وَالَّذینَ ـ بِالْعَذابِ ـ رَبِّ اجْعَلْ

تمرین 1

کلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

فَاجْلِدُوهُمْ ـ تابُوا ـ یَرَوْا ـ تُسَلِّمُوا ـ اِنَّ الْمُتَّقینَ ـ بِالْکافِرینَ ـ کُلُوا وَ اشْرَبُوا ـ اَنَّ الْفُلْکَ ـ یـا اَبـَتِ افْعَلْ ـ امَنُوا ـ فَاصْبِرْ - فَاسْجُدْ وَ اذْکُرِ اسْمَ ـ یَوْمُ الْفَصْلِ ـ مِنَ الْاَوَّلینَ ـ اَنْفِقُوا ـ فـَالْیـَوْمَ ـ فـَاَرادُوا ـ ذلِکَ الْکـِتـابُ ـ یـَکـادُالْبـَرْقُ ـ لَکـُمُ اْلاَرْضُ ـ وَادْعـُوا ـ فَاتَّقُوا ـ قالُوا اِنْ یَسْرِقْ ـ مِنَ الْعِلْمِ

یادسپارى : اگر الف ، کرسى همزه (ء) قرار گیرد، خوانده نمى شود مانند:

سَاءَلَ ـ اءَخاهُ ـ فَاءَرادَ ـ اءَکْثَرُهُمْ ـ یَاءْتوُکَ ـ اءُمِرْتَ

و گاهى همزه مکسور زیر الف قرار مى گیرد که در این صورت هم الف خوانده نمى شود مانند:

إِنَّ ـ إِنّا ـ إِلى ـ إ ذا

موارد لام : هر گاه حرف (لام ) علامتى نداشته باشد خوانده نمى شود، در عوض حرف بعد از (لام ) ناخوانا همیشه داراى علامت تشدید مى باشد، مانند:

اَلشَّمْسُ که خوانده مى شود اَشَّمْسُ

اَلتَّوْبَةُ که خوانده مى شود اَتَّوْبَةُ

تمرین 2

کلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

اَلزَّبـَدُ ـ اَلثَّمـَنُ ـ اَلدُّنـْیـا ـ اَلصِّراطُ ـ اَلنَّمـْلُ ـ مـِنَ السَّمـاءِ ـ وَ النـّاشِراتِ ـ مِنَ اللَّهَبِ ـ اَلدّینُ ـ اَلضَّلالُ ـ یَوْمُ الدّینِ

تمرین 3

آیات زیر را کلمه کلمه و شمرده بخوانید:

وَالصـّافـّاتِ صـَفًّا(1) فـَالزّاجـِراتِ زَجـْرًا(2) فـَالّتـالِیـاتِ ذِکـْرًا(3) اِنَّ اِلهَکُمْ لَواحِدٌ(4) رَبُّ السَّمـواتِ وَالاَرْضِ وَ مـا بَیْنَهُما وَ رَبُّ الْمَشارِقِ(5 / صافات ) اَوَلَمْ یَتَفَکَّروُا فى اَنْفُسِهِمْ ما خـَلَقَ اللّهُ السَّمـواتِ وَ الاَرْضَ وَ مـا بـَیـْنـَهـُمـا اِلاّ بـِالْحـَقِّ وَ اءَجَلٍ مُسَمًّى وَ اِنَّ کَثیراً مِنَ النّاسِ بـِلِقـاىِ رَبِّهـِمْ لَکـافـِروُنَ(8 / روم ) اَلْمـالُ وَ الْبـَنـوُنُ زیـنـَةُ الْحـَیـوةِ الدُّنـْیـا وَ الْبـاقـِیـاتُ الصـّالِحـاتُ خـَیـْرٌ عـِنـْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَیْرٌ اءَمَلاً (46 / کهف ) لا یُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقـَوْلِ اِلاّ مـَنْ ظُلِمَ وَ کانَ اللّهُ سَمیعاً عَلیمًا(148) اءِنْ تُبْدوُا خَیْراً اءَوْ تُخْفوُهُ اءَوْ تَعْفُوا عَنْ سـوُءٍ فـَاِنَّ اللّهَ کـانَ عَفُوًّا قَدیرًا(149 / نساء) اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذى خَلَقَ السَّمواتِ وَ اْلاَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُمـاتِ وَ النُّورَ ثـُمَّ الَّذیـنَ کـَفـَروُا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلوُنَ(1 / انعام ) یا بُنَىَّ اَقِمِ الصَّلوةَ وَ اءْمُرْ بِالْمَعْروُفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ اصْبِرْ عَلى ما اءَصابَکَ اءِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الاُمُورِ(17 / لقمان ).

تمرین و تکلیف

سـى کـلمـه کـه داراى الف و لام ناخوانا و سى کلمه که فقط داراى الف ناخوانا باشد از قرآن انتخاب کنید و در دفتر خود بنویسید.

تبدیل صداهاى کشیده به کوتاه

در قـرآن بـه دو مـورد بـر مـى خـوریـم کـه صـداهـاى کـشـیـده تبدیل به صداهاى کوتاه مى شود.

1ـ در قـرآن بـه شـش کلمه بر مى خوریم که با صداى کشیده (او) نوشته شده ولى با صداى کوتاه (اُ) خوانده مى شود شیوه کتابت و قراءت آن شش ‍ کلمه به قرار زیر است .

نوشته شده خوانده مى شود

اُولى اُلى

اُولُوا اُلُوا

اُولاءِ اُلاءِ

اُولاتِ اُلاتِ

اُولئِکَ اُلئِکَ

سَاُوریکُمْ سَاُریکُمْ

تمرین 1

آیات زیر را کلمه کلمه و شمرده بخوانید:

اءُولئِکَ عَلى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَ اءوُلئِکَ هُمُ الْمُفْلِحوُنَ(5 / بقره ) وَ اِنْ کُنَّ اءُولاتِ حَمْلٍ فَاءَنْفِقوُا عـَلَیـْهـِنَّ حـَتـّى یـَضـَعـْنَ حـَمـْلَهُنَّ(6 / طلاق ) فَاِذا جاءَ وَعْدُ اءُولیهُما بَعَثْنا عَلَیْکُمْ عِباداً لَنا اءُولى بـَاءْسٍ شـَدیـدٍ فـَجـاسـوُا خـِلالَ الدِّیـارِ(5 / اسـراء) وَ هـُوَ مـُؤْمـِنٌ فـَاءُولئِکَ کـانَ سَعْیُهُمْ مَشْکوُراً(19 / اسراء) خُلِقَ الاِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ سَاءُریکُمْ ایاتى فَلا تَسْتَعْجِلوُنِ(37 / انبیاء)

2ـ هرگاه صداهاى کشیده (ا ـ اى ـ اُو) در آخر کلمه باشد و در ابتداى کلمه دیگر حرف ساکن و یا تشدیددار قرار گیرد صداهاى کشیده با صداى کوتاه (ـَ ـِ ـُ ) خوانده مى شوند.

یاد سپارى : در قرآن هاى چاپ ایران که صداى کشیده فتحه و کسره را به این صورت (ا ـ اى ) عـلامت گذارى کرده اند، در جاهایى که باید با صداى کوتاه خوانده شوند به صورت صداى کوتاه (ـَ ا ـِ ى ) نوشته شده است و باید توجه داشته باشیم که الف بعد از صداى (ـَ) و یاى بعد از صداى (ـِ) خوانده نمى شوند، مانند:

نوشته شده خوانده مى شود

وَاِذَاالْجِبالُ وَاِذَلْجِبالُ

اِنَّمَا الْتَّوْبَةُ اِنَّمَ تَّوْبَةُ

فِى الاَْرضِ فِلْاَرْضِ

فِى الصُّورِ فِصُّورِ

تنها مورد صداى کشیده ضمه (ـُو) باقى مى ماند که باید با صداى کوتاه (ـُ) بخوانیم ، مانند:

ذُوالْعَرْشِ که خوانده مى شودذُلْعَرْشِ

اتُوالزَّکوةَکه خوانده مى شود اتُزَّکاة

تمرین 2

کلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

فـَاِذَا الَّذى ـ مـِنْ اَقـْصَا الْمَدینَةِ ـ وَ وَصَّیْنَا اْلاِنْسانَ ـ بِهَااللّهُ ـ فَىِ الْیَمِّ ـ فىِ السَّمواتِ ـ فىِ الْمیزانِ ـ ذِى الْجَلالِ ـ عَمِلُواالْصّالِحاتِ ـ اَقیمُواالْوَزْنَ ـ ذُوالْعَصْفِ ـ ذُوالْجَلالِ

تمرین 3

آیات زیر را کلمه کلمه و شمرده بخوانید:

اِنَّ الَّذیـنَ امـَنـُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَهُمْ جَنّاتِ النَّعیمِ(8 / لقمان ) یا بُنَىَّ اِنَّها اِنْ تَکُ مِثْقالَ حـَبَّةٍ مـِنْ خـَرْدَلٍ فـَتـَکـُنْ فى صَخْرَةٍ اءوْ فِى السَّمواتِ اءوْ فِى الاَْرْضِ یَاءتِ بِهَا اللّهُ اِنَّ اللّهَ لَطیفٌ خَبیرٌ(16 / لقمان ) وَ اَقیمُو الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمیزانَ(9) وَ الْحَبُّ ذُوالْعَصْفِ وَالرَّیـْحـانِ(12) کُّلُّ مـَنْ عـَلَیـْهـا فـَانٍ(26) وَ یـَبْقى وَجْهُ رَبِّکَ ذُوالْجَلالِ وَ الاِْکْرامِ(27 / رحمن ) وَالَّذینَ اجْتَنَبُوا الطّاغُوتَ اءَنْ یَعْبُدُوها وَ اءَنابُوا اِلَى اللّهِ لَهُمُ الْبُشْرى فَبَشِّرْ عِبادَِ الَّذینَ یـَسـْتـَمـِعـُونَ الْقـَوْلَ فـَیـَتَّبـِعـُونَ اءَحـْسـَنـَهُ اءُولئِکَ الَّذیـنَ هـَدیـهُمُ اللّهُ وَ اءُولئِکَ هُمُ اءُولُوا الْاءَلبابِ(17 ، 18 / زمر).

تمرین و تکلیف

از جـلسـه بـعـد در آغـار هـر جـلسـه ، قـراءت قـرآن داریـم ، و بـراى ایـن کـار دو صـفـحـه اول سـوره بـقـره را انتخاب کرده ایم ، آنها را به صورت کلمه کلمه و شمرده بخوانید، و کلمه هـایـى کـه صـداهـاى کـشـیـده آنـهـا بـاید با صداى کوتاه خوانده شوند انتخاب و در دفتر خود بنویسید.

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

ذلِکَ الْکِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدىً لِلْمُتَّقِینَ(2)

الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ(3)

وَالَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِمَا أُ نْزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُ نْزِلَ مِن قَبْلِکَ وَبِا لاَّْخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ(4)

اءُولئِکَ عَلَى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَاءُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ(5)

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَیْهِمْ ءَاءَنْذَرْتَهُمْ اءَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاَ یُؤْمِنُونَ(6)

خَتَمَ اللّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى اءَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ(7) وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ اَّمَنَّا بِاللّهِ وَبِالْیَوْمِ الاَّْخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِینَ(8) یُخادِعُونَ اللّهَ وَالَّذِینَ اَّمَنُوا وَمَا یَخْدَعُونَ إِلا اءَنـْفـُسـَهـُمْ وَمـَا یـَشـْعـُرُونَ(9)فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضاً وَلَهُمْ عَذَابٌ اءَلِیمٌ بِمَا کـَانـُوا یـَکـْذِبُونَ(10) وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ لاَتُفْسِدُوا فِیْ الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ(11) اءَلاَ إِنَّهـُمْ هـُمُ الْمـُفـْسِدُونَ وَلکِنْ لاَ یَشْعُرُونَ(12)وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ اَّمِنُوا کَمَا اَّمَنَ النَّاسُ قَالُوا اءَنُؤْمِنُ کَمَا اَّمـَنَ السُّفـَهَاءُ اءَلاَ إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلکِن لاَ یَعْلَمُونَ(13) وَإِذَا لَقُوا الَّذِینَ اَّمَنُوْا قَالُوا اَّمَنَّا وَإِذَا خـَلَوْا إِلَى شـَیـَاطـِیـنـِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَکُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ(14) اللّهُ یَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَیَمُدُّهُمْ فـِی طـُغـْیـَانِهِمْ یَعْمَهُونَ(15)أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلاَلَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا کـَانُوا مُهْتَدِینَ(16) مَثَلُهُمْ کَمَثَلِ الَّذِی اسْتَوْقَدَ نَاراً فَلَمَّا اءَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَکَهُمْ فِی ظُلُمَاتٍ لاَیُبْصِرُونَ(17) صُمُّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لاَیَرْجِعُونَ(18)




آموزش گام به گام روانخوانی قرآن کریم (5)

علم قرائات، علم تجوید و رابطه آنها

تبدیل صداى کوتاه به کشیده

(ابتدا هیجده آیه اول سوره مبارکه بقره قرائت و تمرین مربوط به آن مرور مى گردد، آنگاه این درس تدریس مى شود.)

اگـر در کـلمـه اى هـاءِ گـردِ چـسـبـان یـا تـنـهـا (‍ه ، ه ) بـا صـداى کـوتـاه کـسـره (ـِ) بـاشـد و قـبـل از آن نـیـز حـرفـى بـا صـداى کوتاه کسره (ـِ ـهِ ، ـِ هِ)قرار بگیرد صداى کوتاه کسره هاء تبدیل به صداى کشیده (اى ) مى شود، مانند:

بِهِ که خوانده مى شودبِهى

عِبادِهِ که خوانده مى شودعِبادِهى

براى آشنایى بهتر، روى کلمه هاى زیر تمرین مى کنیم .

لِقـَوْمـِهِ ـ بـِمـِثـْلِهِ ـ بِیَدِهِ ـ مِنْ دُونِهِ ـ بِدارِهِ ـ فى بَطْنِهِ ـ اُمِّهِ ـ صاحِبَتِهِ ـ لِکَلِماتِهِ ـ قَوْمِهِ ـ عَنْ ضَیْفِهِ ـ نَفْسِهِ

اگـر در آخـر کـلمـه ، هـاء گـرد چـسـبـان یـا تـنـهـا (‍ه ، ه ) بـا صـداى کـوتاه ضمه (ـُ) باشد و قـبـل از آن نـیـز حـرفى با صداى کوتاه ضمه یا فتحه (ـَ، ـُ، ‍هُ، ـَ ـُ هُ) قراربگیردصداى کوتاه ضمه هاءتبدیل به صداى کشیده (ـُو)مى شود،مانند:

لَهُ که خوانده مى شودلَهُو

رَبَّهُ که خوانده مى شود رَبَّهُو

عَبْدَهُ که خوانده مى شود عَبْدَهُو

عِبادُهُ که خوانده مى شود عِبادُهُو

تمرین 1

آیات زیر را کلمه کلمه و شمرده بخوانید:

فَلَوْلا اَنَّهُ کانَ مِنْ الْمُسَبِّحینَ(143) لَلَبِثَ فى بَطْنِهِ اِلى یَوْمِ یُبْعَثُونَ(144 / صافات ) اِذْ قـالَ لِقـَوْمـِهِ اءَلا تـَتَّقُونَ(124 / صافات ) اِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤ مِنینَ(81 / صافات ) فَکَفَرُوا بـِهِ فـَسـَوْفَ یـَعْلَمُونَ(170 / صافات ) وَ لَهُ مَنْ فِى السَّمواتِ وَ اْلاَرْضِ کُلُّ لَهُ قانِتُونَ(36 / روم ) اِذْ جـاَّءَ رَبَّهُ بـِقَلْبٍ سَلیمٍ(84 / صافات ) قُلِ اللّهُ اَعْلَمُ بِما لَبِثُوا لَهُ غَیْبُ السَّمواتِ وَاْلاَرْضِ اءَبـْصـِرْ بـِهِ وَ اءَسـْمـِعْ مـا لَهـُمْ مـِنْ دُونـِهِ مـِنْ وَلِی وَ لا یـُشـْرِکُ فـى حـُکـْمـِهِ اءَحـَدًاَ وَ اتـُل مـا اءُوحـِىَ اِلَیـْکَ مـِنْ کِتابِ رَبِّکَ لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا(26 ، 27 / کهف )

یادسپارى 1: در سه مورد صداى کوتاه هاء گرد با همان صداى کوتاه خوانده مى شود.

1ـ اگر قبل از هاء گرد حرفى با علامت سکون باشد، مانند:

اِلَیْهِ ـ یَزِدْهُ ـ ذِراعَیْهِ ـ لَدُنْهُ ـ فَاعْبُدْهُ ـ یَعْلَمْهُ ـ مِنْهُ

2ـ اگر قبل از هاء گرد حرفى با صداى کشیده باشد، مانند:

اَنْزَلْناهُ ـ خُذُوهُ ـ یَهْدیهِ ـ فَاَسْکَنّاهُ ـ نَصَرُوهُ ـ هَداهُ

3ـ اگر بعد از هاء گرد حرفى با علامت سکون یا تشدید باشد، مانند:

لَهُ الْحَمْدُ ـ نَصَرَهُ اللّهُ ـ دُونِهِ الْباطِلُ ـ اِسْمُهُ الْمَسیحُ ـ بِهِ الَّذینَ

یـادسپارى 2: در بعضى از قرآنها براى راهنمایى قارى قرآن در جاهایى که صداى کوتاه هاء گرد باید با صداى کشیده خوانده شود، علامت صداى کوتاه کسره را به صورت (ـ) و ضمه را به صورت (ـُ) علامت گذارى کرده اند، مانند:

اَنَّهُ ـ بُه ـ لَهُ ـ یَرَهُ ـ صاحِبَتِه ـ مالُهُ ـ لِقَوْمِهِ

تمرین و تکلیف

هـمـه سـاده خـوانـى قـرآن را یـادگـرفـتـه ایم ، از این به بعد وارد قسمت روانخوانى قرآن مى شویم ، یعنى آیات را کلمه کلمه نمى خوانیم بلکه پشت سر هم ولى شمرده مى خوانیم ، براى جلسه بعد دو صفحه از سوره بقره تمرین کنید.

اءَوْ کَصَیِّبٍ مِنَ السَّماءِ فِیهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ یَجْعَلُونَ اءَصَابِعَهُمْ فِی اَّذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حـَذَرَ الْمـَوْتِ وَاللّهُ مـُحـِیـطٌ بـِالْکـَافـِرِینَ(19)یَکَادُ الْبَرْقُ یَخْطَفُ اءَبْصَارَهُمْ کُلَّمَا اءَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِیهِ وَإِذَا اءَظْلَمَ عَلَیْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَاءَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللّهَ عَلَى کُلِّ شـَیْءٍ قـَدِیـرٌ(20)یـَااءَ یُّهـَا النَّاسُ اعـْبـُدُوا رَبَّکـُمُ الَّذِی خـَلَقـَکـُمْ وَالَّذِیـنَ مـِنْ قـَبـْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تـَتَّقـُونَ(21)الَّذِى جـَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ فِرَاشاً وَالْسَّمَاءَ بِنَاءً وَاءَنْزَلَ مِنَ الْسَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّـمَرَاتِ رِزْقاً لَکُمْ فَلاَ تَجْعَلُوا لِلّهِ اءَنْدَاداً وَاءَنْتُمْ تَعْلَمُونَ(22) وَإِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نـَزَّلْنـَا عـَلَى عـَبـْدِنـَا فـَاءْتـُوا بـِسـُورَةٍ مـِن مـِثـْلِهِ وَادْعـُوا شـُهـَدَاءَکـُمْ مـِنْ دُونِ اللّهِ إِنْ کـُنـْتُمْ صـَادِقـِیـنَ(23)فـَإِنْ لَمْ تـَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوْا النَّارَ الَّتِی وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعـِدَّتْ لِلْکـَافـِرِینَ(24)وَبَشِّرِ الَّذِینَ اَّمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اءَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِیْ مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ کُلَّمَا رُزِقُوْا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قَالُوا هَذَا الَّذِیْ رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهاً وَلَهُمْ فـِیـهـَا اءَزْوَاجٌ مـُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِیهَا خَالِدُونَ(25)إِنَّ اللّهَ لاَ یَسْتَحْیِی اءَنْ یَضْرِبَ مَثَلاً مَا بَعُوضَةً فـَمـَا فـَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِینَ اَّمَنُوا فَیَعْلَمُونَ اءَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَاءَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا فَیَقُولُونَ مَاذَا اءَرَادَ اللّهُ بـِهـذَا مـَثـَلاً یـُضـِلُّ بـِهِ کـَثـِیـراً وَیـَهـْدِی بـِهِ کـَثـِیـراً وَمـَا یـُضـِلُّ بـِهِ إِلا الْفَاسِقِینَ(26)الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَا اءَمَرَ اللّهُ بِهِ اءَنْ یُوصَلَ وَیـُفـْسـِدُونَ فـِی الْأَرْضِ أُوْلئِکَ هـُمُ الْخـَاسـِرُونَ(27) کـَیْفَ تَکْفُرُونَ بِاللّهِ وَکُنْتُمْ اءَمْواتاً فـَأَحـْیـَاکـُمْ ثـُمَّ یـُمـِیـتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ(28)هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُم مَا فِی الْأَرْضِ جـَمـِیـعـاً ثـُمَّ اسـْتـَوَى إِلَى السَّمـاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ(29)وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمـَلاَئِکـَةِ إِنِّی جـَاعِلٌ فِی الاَرْضِ خَلِیفَةً قَالُوا اءتَجْعَلُ فِیهَا مَنْ یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمـَاءَ وَنـَحـْنُ نـُسـَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَنُقَدِّسُ لَکَ قَالَ إِنِّی اءَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ(30) وَعَلَّمَ اَّدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِکَةِ فَقالَ اءَنْبِئُونِی بِأَسْمَاءِ هؤُلاَءِ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ(31) قَالُوا سُبْحَانَکَ لاَ عِلْمَ لَنَا إِلا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّکَ اءَنْتَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ(32)قَالَ اَّدَمُ اءَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فـَلَمَّا اءَنـْبـَاءَهـُمْ بـِأَسْمائِهِمْ قَالَ اءَلَمْ اءَقُلْ لَّکُمْ إِنِّی اءَعْلَمُ غَیْبَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَاءَعْلَمُ مَا تـُبـْدُونَ وَمـَا کـُنـْتـُمْ تـَکْتُمُونَ(33)وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِکَةِ اسْجُدُوْا لاِدَمَ فَسَجَدُوا إِلا إِبْلِیسَ اءَبَى وَاسْتَکْبَرَ وَکَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ(34)

وقف 1

(اول آیـات 19 ـ 34 سـوره مـبـارکـه بـقره چند بار به صورت شمرده قرائت گردد آن گاه این درس تدریس شود)

هـمـه مـى دانـیم که هر انسانى در هنگام صحبت کردن و یا خواندن عباراتى ناچار است براى نفس تازه کردن ، کلام خود را قطع و پس از تازه کردن نفس به صحبت یا خواندن خود ادامه دهد.

این ایستادن و نفس تازه کردن را (وقف ) مى گویند.

بـراى ایـنـکـه جـمله ما ناقص نباشد باید جاى مناسبى براى وقف کردن انتخاب کنیم . اگر جاى مناسبى براى وقف کردن انتخاب نکنیم بعضى وقتها معناى جمله عوض مى شود. براى اینکه خوب روشن شود که چگونه وقف بیجا معناى کلمه را عوض مى کند، به این جمله توجه کنید.

(بخشش لازم نیست اعدامش کنید)

اگـر بـعد از کلمه (بخشش ) وقف کنیم معناى جمله چه مى شود؟ بله معناى آن این مى شود که او را رهـا کـنـیـد بـرود. حال اگر بعد از کلمه (نیست ) وقف کنیم معناى آن چه مى شود؟ بله معناى آن مى شود که او را بکشید.

در خـوانـدن قـرآن نـیـز باید جایى وقف کنیم که معناى جمله تمام باشد؛ ولى از کجا بفهمیم که جمله تمام شده است ؟

براى ما که عربى نمى دانیم ، علامت هایى گذاشته اند تا بفهمیم کجا مى شود وقف کرد؛ ولى قبل از آشنایى با آن علامتها لازم است با شیوه هاى وقف کردن بر آخر کلمه ها آشنا شویم :

1ـ وقف بدون تغییر

اگـر حـرف آخر کلمه داراى علامت سکون (ـْ) یا صداى کشیده (ا ، اى ، وُ) باشد هیچ تغییرى در آن داده نمى شود و به همان صورت خوانده مى شود.

مانند:

قـُمْ فـَاَنـْذِرْ ـ وَ رَبَّکَ فـَکـَبِّرْ ـ وَالضُّحـى ـ فَانْطَلَقا ـ وَادْخُلى جَنَّتى ـ اَفَعَصَیْتَ اَمْرى ـ وَ لا تُسْرِفُوا ـ اَلاّ تُقاتِلُوا

2ـ وقف ابدال

اگـر حـرف آخـر کـلمـه تـاء گـرد (‍ة ـ ة ) بـاشـد هـنـگـام وقـف بـه هـاء سـاکـن (‍ه ـ ه ) تبدیل مى شود.

اَقیمُوالصَّلوةَ به هنگام وقف مى شود اَقیمُوالصَّلوهْ

فِى الْحافِرَةِبه هنگام وقف مى شود فِى الْحافِرَهْ

وَقَعَتِ الْواقِعَةُبه هنگام وقف مى شود وَقَعَتِ الْواقِعَهْ

نَخْلٍ خاوِیَةٍ به هنگام وقف مى شود نَخْلٍ خاوِیَهْ

عَلَیْهِمْ مُؤْصَدَةٌ به هنگام وقف مى شود عَلَیْهِمْ مُؤْصَدَهْ

و اگـر حـرف آخـر کـلمـه داراى تـنـویـن فـتـحـه (ـً) بـاشـد تبدیل به صداى (ا) مى شود، مانند:

اَعْنابًا به هنگام وقف مى شوداَعْنابا

عِشاءًبه هنگام وقف مى شود عِشاءا

هُدًى به هنگام وقف مى شود هُدى

اگـر حـرف آخـر کـلمـه داراى صـداى کـوتـاه (ـَ ـِ ـُ) و یـا تـنوین ( ـٍ ـٌ) باشد، هنگام وقف با علامت سکون خوانده مى شود. مانند:

هُدًى لِلْمُتَّقینَ به هنگام وقف مى شود هُدًى لِلْمُتَّقینْ

عاقِبَةُ الاُْمُورِ به هنگام وقف مى شود عاقِبَةُ الاُْمُورْ

اِیّاکَ نَسْتَعینُ به هنگام وقف مى شود اِیّاکَ نَسْتَعینْ

حَظٍّ عَظیمٍ به هنگام وقف مى شود حَظٍّ عَظیمْ

وَلَهُمْعَذابٌاَلیمٌبه هنگام وقف مى شودوَلَهُمْعَذابٌاَلیمْ

تمرین

دنباله سوره بقره را مى خوانیم و در هنگام وقف کردن نکات بالا را مراعات مى کنیم .

تمرین و تکلیف

دو صفحه دیگر از سوره بقره براى جلسه بعد تمرین کنید.

فـَأَزَلَّهـُمـَا الشَّیـْطـَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا کَانَا فِیهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ عَدُوُّ وَلَکُمْ فـِی الْأَرْضِ مـُسـْتـَقـَرُّ وَمـَتـَاعٌ إِلَى حـِینٍ(36)فَتَلَقَّى اَّدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحـِیـمُ(37)قـُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِیعاً فَإِمَّا یَاءْتِیَنَّکُمْ مِنِّی هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدَایَ فَلاَ خـَوْفٌ عـَلَیـْهـِمْ وَلاَ هـُمْ یَحْزَنُونَ(38) وَالَّذِینَ کَفَرُوا وَکَذَّبُوا بِاَّیَاتِنَا أُولئِکَ اءَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فـِیـهـَا خـَالِدُونَ(39)یـَا بـَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی اءَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَاءَوْفُوا بِعَهْدِى أُوفِ بـِعـَهـْدِکـُمْ وَإِیَّایَ فـَارْهـَبـُونِ(40) وَاَّمـِنـُوْا بِمَا اءَنْزَلْتُ مُصَدِّقاً لِمَا مَعَکُمْ وَلاَ تَکُونُوا اءَوَّلَ کـَافـِرٍ بـِهِ وَلاَ تـَشـْتـَرُوا بـِاَّیـَاتـِی ثـَمـَنـاً قـَلِیـلاً وَإِیَّایَ فَاتَّقُونِ(41)وَلاَ تَلْبِسُوا الْحَقَّ بـِالْبـَاطـِلِ وَتـَکـْتُمُوا الْحَقَّ وَاءَنْتُمْ تَعْلَمُونَ(42) وَاءَقِیمُوا الْصَّلاَةَ وَاَّتُوا الْزَّکَاةَ وَارْکَعُوا مَعَ الْرَّاکِعِینَ(43) اءَتَاءْمُرُونَ الْنَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اءَنْفُسَکُمْ وَاءَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتَابَ اءَفَلاَ تـَعـْقـِلُونَ(44) وَاسْتَعِینُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلا عَلَى الْخَاشِعِینَ(45) الَّذِینَ یـَظـُنُّونَ اءَنَّهـُم مـُلاَقُوا رَبِّهِمْ وَاءَنَّهُمْ إِلَیْهِ رَاجِعُونَ(46) یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی اءَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَاءَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَى الْعَالَمِینَ(47) وَاتَّقُوا یَوْماً لاَ تَجْزِی نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شـَیـْئاً وَلاَ یـُقـْبـَلُ مـِنـْهـَا شَفَاعَةٌ وَلاَ یُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلاَ هُمْ یُنْصَرُونَ(48) وَإِذْ نَجَّیْنَاکُمْ مِنْ اَّلِ فِرْعَوْنَ یَسُومُونَکُمْ سُوءَ الْعَذَابِ یُذَبِّحُونَ اءَبْنَاءَکُمْ وَیَسْتَحْیُونَ نِسَاءَکُمْ وَفِی ذَلِکُمْ بَلاَءٌ مِنْ رَبِّکـُمْ عـَظـِیـمٌ(49) وَإِذْ فـَرَقـْنـَا بـِکـُمُ الْبـَحـْرَ فـَأَنـْجـَیـْنـَاکـُمْ وَاءَغـْرَقْنَا اَّلَ فِرْعَوْنَ وَاءَنْتُمْ تَنْظُرُونَ(50)

وقف 2

(ابـتـدا آیـات 35 ـ 50 سـوره مـبـارکـه بـقـره قـرائت و مـوارد وقـف قـبـلى در آن اعمال گردد سپس به تدریس این درس پرداخته شود.)

در جـلسـه قـبل توضیح دادیم که وقتى مى توانیم وقف کنیم که معناى جمله تمام باشد و چون ما مـعـنـاى عربى را نمى دانیم با قرار دادن علامتهایى ما را راهنمایى کرده اند. در این درس با این علامتها آشنا مى شویم .

(م ) نشانه وقف لازم : با دیدن این علامت باید وقف کنیم .

(لا) نشانه وقف ممنوع : با دیدن این علامت نباید وقف کنیم .

(ط) نشانه وقف مطلق : با دیدن این علامت مى توانیم وقف کنیم و وقف آن خوب است .

(ج ) نـشـانـه وقف جایز: با دیدن این علامت اگر خواستیم مى توانیم وقف کنیم و اگر نخواستیم وقف نمى کنیم .

(ز) نشانه وقف مجوَّز: با دیدن این علامت اگر وقف نکنیم بهتر است .

(ص ) نشانه وقف مرخَّص : با دیدن این علامت اگر نَفَسمان نرسید مى توانیم وقف کنیم .

نـکـته : تا اینجا با روانخوانى قرآن آشنا شدید. در این آخر قاعده اى را بیان مى کنیم که بى ارتـبـاط بـه روانـخوانى قرآن نیست ، در بعضى از آیات قرآن زیر حرف تنوین دار نونى با عـلامـت کـسره (نِ) قرار داده اند که خود قاعده اى خاص دارد و آن اینکه هرگاه آخر کلمه اى تنوین باشد و بعد از تنوین حرفى با علامت سکون یا تشدید قرار گیرد، دو حرف ساکن در خواندن نزد هم واقع مى شوند. مانند:

فِسْقٌ الْیَوْمَ که مى شود فِسْقُ نْ الْیَوْمَ

در اینجا براى اینکه حرف ساکن بعد از تنوین خوانده شود، نون تنوین را با صداى کسره (ـِ) مى خوانیم به این نحو : فِسْقُ نِ الْیَوْمَ

تمرین 1

کلمات زیرا را بخوانید:

بـِرَحـْمـَةٍ ادْخـُلُوا ـ مَثَلاً الْقَوْمُ ـ اَلیمًا الَّذینَ ـ اَحَدٌ اللّهُ ـ عَدْنٍ الَّتى ـ عُزَیْرٌابْنُ ـ لَهْوًا انْفَضُّوا ـ سَواءً الْعاکِفُ ـ یَوْمِئذٍ الْحَقُّ ـ کَرَمادٍ اشْتَدَّتْ